Abdullah Şah (Shah) Kimdir? Zardad'ın Köpeği ve Cinayet Dosyası

👤 Katil: Abdullah Şah (Abdullah Shah)

Abdullah Şah (Abdullah Şah), bu dönemde adı cinayet, kaçırma ve işkence iddialarıyla anılan kişilerden sadece birisiydi. Afganistan’da “Zardad’ın Köpeği (Zardad’s Dog)” olarak da tanınan Abdullah Şah’ın hakkındaki haberlerde son derece ağır suçlamalar yer aldı. 2002 yılında ölüm cezasına mahkum edildi ve 2004’te idam edildi.

Ancak Abdullah Şah’ın hikayesi yalnızca işlediği ileri sürülen suçlardan ibaret değil. Onun davası, savaş sonrasında adaletin nasıl sağlanacağı ve ağır suçlarla itham edilen kişilerin hangi koşullarda yargılanması gerektiği konusunda da önemli sorular ortaya çıkardı.

Abdullah Şah (Abdullah Şah) Kimdir?

Seri katil Abdullah Şah, Afganistan’ın Pagman (Paghman) bölgesinden gelen bir milis komutanıydı. 90’lı yılların başında ülkede devam eden iç savaş sırasında silahlı gruplarla bağlantılı olarak faaliyet gösteriyordu.

Dönemin haberlerine göre Şah, Abdurrab Rasul Sayyaf’ın liderliğindeki silahlı yapıyla bağlantılıydı. Daha sonraki dönemde ise Faryadi Sarwar Zardad’ın kontrolündeki bölgede faaliyet gösterdiği bildirildi.

Abdullah Şah’ın adı özellikle Kabil ile Celalabat arasındaki güzergahta yolculara yönelik gasp ve şiddet olaylarıyla gündeme geldi. Hakkındaki tanıklıklarda, para vermeyi reddeden kişilerin dövüldüğü, kaçırıldığı veya öldürüldüğü ileri sürülüyordu.

Onu diğer milis komutanlarından ayıran noktalardan biri de kendisine atfedilen şiddetin niteliğiydi. Dönemin gazetecilik çalışmalarında Şah’ın bazı mağdurları ısırdığına ilişkin anlatımlar yer aldı. “Zardad’ın Köpeği (Zardad’s Dog)” lakabı da bu anlatımlarla özdeşleşmiş ve bu lakap, Şah’ın gerçek kimliğinin önüne geçen bir ifadeye dönüşmüştü.

Pagman’da Başlayan Korku

Pagman yada Pegman ilçesi Afganistan'ın Kabil Vilayeti'ne bağlı olan 13 ilçeden birisidir. Şah hakkındaki en dikkat çekici anlatımlar, Afganistan’ın Pagman bölgesinde yaşandığı bildirilen olaylara dayanıyor.

The Washington Post gazetesinin 22 Ekim 2002 tarihli haberinde, savcıların ve 30’dan fazla şikayetçinin Şah’a yönelik ağır suçlamalar dile getirdiği aktarılıyordu. Tanıklar, onun silahlı adamlarıyla birlikte köylülerden para aldığını, karşı çıkan kişilere şiddet uyguladığını ve bazı insanları öldürdüğünü ileri sürüyordu.

Haberde anlatılan olaylardan biri, 1992 yılında bir düğünde yaşandığı iddia edilen cinayetti.

Amanullah Sahi isimli bir tanığın mahkemede anlattığına göre Şah ve beraberindeki silahlı kişiler, oğlunun düğününe gelmişti. Gruptakiler damadı fidye amacıyla kaçırmaya çalışmış, olayın devamında damat vurularak öldürülmüştü.

Bu olayın ayrıntıları, Abdullah Şah hakkındaki dosyada öne çıkan tanıklıklardan biri haline geldi. Çünkü anlatılanlar, silahlı kişilerin yalnızca savaşan grupları değil, sıradan insanların günlük hayatını da hedef alan bir şiddet ortamı oluşturduğunu gösteriyordu.

Abdullah Şah ise kendisine yöneltilen suçlamaları kabul etmedi. Yargılama sırasında ve daha sonra verdiği röportajda, aleyhindeki iddiaları reddetti.

Hazara Mültecilerini Taşıyan Otobüs

Abdullah Şah dosyasında en ağır suçlamalardan biri, Hazara mültecilerini taşıyan bir otobüse yönelik saldırıyla ilgiliydi.

The Washington Post haberinde, Pagman bölgesinden tanıkların Şah ve adamlarının otobüsü durdurduğunu, yolcuları roketlerle öldürdüğünü ve ardından cesetleri yakmak için üzerlerine yakıt döktüğünü anlattığı belirtiliyordu.

Bu anlatım, Şah’a yöneltilen suçlamaların neden yalnızca sıradan bir gasp veya silahlı çatışma dosyası olarak görülmediğini açıklıyor. İddialar doğruysa, olay doğrudan sivillerin toplu biçimde hedef alınmasıyla ilgiliydi.

Bununla birlikte, olayın ayrıntılarını aktarırken tanık ifadelerinin niteliğini ve mahkeme kayıtlarının sınırlarını göz önünde bulundurmak gerekiyor. Dönemin haberlerinde yer alan her ayrıntının bağımsız adli incelemeyle doğrulandığını söylemek mümkün değil.

Şah’ın adı ayrıca yolcuların kaçırılması, fidye istenmesi ve bazı mağdurların cesetlerinin kuyulara atılmasıyla ilgili iddialarda da geçti.

Bütün bu anlatımlar, onun hakkında yürütülen soruşturmanın neden çok sayıda şikayetçiyi kapsadığını ortaya koyuyor.

“Zardad’ın Köpeği (Zardad’s Dog)” Lakabı Nereden Geliyordu?

Abdullah Şah’ın lakabı, Faryadi Sarwar Zardad ile bağlantılı faaliyetleri nedeniyle ortaya çıktı.

Zardad, Afganistan’daki iç savaş sırasında silahlı bir grubun komutanıydı. Onun kontrolündeki bölgelerde kurulan yol kontrol noktaları, dönemin haberlerinde yolculara yönelik gasp ve şiddet iddialarıyla anılıyordu.

Abdullah Şah’ın bu yapı içinde görev yaptığı ve yolculara saldırdığı yönünde tanıklıklar bulunuyordu. Bazı haberlerde, kendisine direnen kişileri ısırdığı anlatılıyordu. Lakabın yaygınlaşmasında bu ayrıntıların etkisi olduğu bilinmektedir.

Burada dikkat çekici olan, bir lakabın zamanla kişinin bütün hikayesinin yerine geçebilmesi. Şah, uluslararası basında çoğu zaman kendi adıyla değil, Zardad’la ilişkisini ve şiddet iddialarını öne çıkaran bu ifadeyle anıldı.

Ancak iki kişinin dosyası birbirinden ayrılmalı. Abdullah Şah Afganistan’da yargılanıp idam edilirken Faryadi Sarwar Zardad yıllar sonra İngiltere’de ayrı bir ceza davasında yargılandı.

Lakabın Kökeni ve Korkunç Eylemleri

• Zincirli Saldırgan: Mahkeme kayıtlarına ve tanık ifadelerine göre Zardad, Abdullah Şah'ı bir mağarada veya çukurda tasmalı/zincirli bir "insan köpek" gibi tutuyordu. Kontrol noktasında askerlerin emirlerini yavaş yerine getiren veya Zardad'ın öfkesini çeken sivil yolcuların üzerine bu adam salınıyordu.
• Dişleriyle Saldırıyordu: Abdullah Şah, kurbanları öldürmeden önce onları vahşi bir hayvan gibi dişleriyle ısırarak vücut bütünlüklerine zarar veriyordu. Bu korkunç işkence yöntemi nedeniyle kendisine "Zardad'ın Köpeği" lakabı takılmıştı.

Yakalanması ve Mahkeme Süreci

Abdullah Şah, Mayıs 2002’de gözaltına alındı. The Washington Post haberine göre, beşinci eşi olarak tanıtılan bir kadının polise başvurarak “ölümle tehdit edildiğini” bildirmesi, yakalanmasına giden süreçte etkili oldu.

Soruşturma ilerledikçe Şah hakkında daha önceki yıllarda yaşandığı ileri sürülen cinayetler, kaçırma olayları ve diğer şiddet suçları da gündeme geldi.

İlk yargılama Eylül 2002’de yapıldı. Mahkeme, Şah’a 20 yıl hapis cezası verdi. Ancak yargılamaya katılan hakimlerden birinin rüşvet aldığı iddiasıyla görevden uzaklaştırılmasının ardından dosya yeniden ele alındı.

İkinci yargılama sonucunda Ekim 2002’de Şah hakkında ölüm cezası kararı verildi.

Bu süreçteki en önemli tartışma, Şah’ın suçlamalar karşısında yeterli savunma imkanına sahip olup olmadığıydı. Dava, Afganistan’da savaş döneminde işlendiği ileri sürülen suçların soruşturulması açısından önemli görülse de yargılama koşulları uluslararası insan hakları kuruluşlarının eleştirilerine konu oldu.

Kurbanlar

Abdullah Şah dosyasında bildirilen mağdur profili yalnızca tek bir grupla sınırlı değildi. Dönemin basınında köylüler, yolcular, mülteciler ve Şah’ın aile çevresindeki kişilerle ilgili anlatımlar yer aldı.

Öne çıkan mağdur grupları şunlardı:

Siviller ve köylüler: Pagman bölgesinden bazı kişiler, Şah ve silahlı adamlarının para talep ettiğini, taleplerin reddedilmesi hâlinde ölümcül saldırılar gerçekleştirdiğini anlattı.

Yolcular ve nakliye araçlarındaki kişiler: Kabil ile Celalabat arasındaki güzergâhta kurulan kontrol noktalarında yolculardan para istendiğine, bazı kişilerin saldırıya uğradığına ilişkin haberler yayımlandı.

Hazara mültecileri: 2002 tarihli The Washington Post haberinde, Hazara mültecilerini taşıyan bir otobüsün hedef alındığı ve yolcuların öldürüldüğü yönündeki tanıklıklar aktarıldı.

Aile üyeleri ve eşleri: Şah’ın bazı eşlerinin öldürülmesiyle ilgili suçlamalar ve hayatta kalan bir eşin ağır fiziksel şiddete maruz kaldığına ilişkin anlatımlar da dava kapsamında gündeme geldi.

Kurbanların tamamının kimliklerini, ölüm tarihlerini ve her bir olayın adli kayıtlarını içeren eksiksiz bir listenin güvenilir biçimde doğrulanması mümkün değildir. Bu nedenle belirli bir isim veya kesin kurban sayısı, yeterli kanıt bulunmadan dosyaya eklenmemelidir.

Cinayet Kronolojisi

90’lı yılların başı: Pagman bölgesindeki olaylar

Dönemin tanık anlatımlarına göre Şah, Pagman çevresinde faaliyet gösteren silahlı gruplarla bağlantılıydı. Bölge sakinleri, kendisi ve beraberindeki silahlı kişilerin cinayet, gasp ve kaçırma olaylarına karıştığını bildirdi.

1992 yılında bir düğün sırasında yaşandığı anlatılan olayda, bir erkeğin kaçırılmaya çalışıldığı ve daha sonra öldürüldüğü ileri sürüldü. Bu olay, Şah hakkındaki en dikkat çekici tanıklıklardan biri hâline geldi.

90’ların ortası: Yol kontrol noktaları ve Zardad bağlantısı

Şah’ın daha sonra Sorobi bölgesinde, Kabil ile Celalabad arasındaki güzergâhta faaliyet gösterdiği bildirildi. Bu bölgede Faryadi Sarwar Zardad’ın kontrolündeki silahlı yapıyla bağlantılı olduğu aktarıldı.

Tanıklar, yolcuların ve araç sürücülerinin para vermeye zorlandığını, karşı çıkan kişilerin ise şiddetle karşılaştığını anlattı. Şah’ın “Zardad’ın Köpeği” lakabıyla anılması da bu dönemdeki faaliyetleriyle ilişkilendirildi.

2001: Taliban yönetiminin devrilmesi

Taliban yönetiminin devrilmesinden sonra Afganistan’da önceki yıllarda işlenen ağır suçlarla ilgili soruşturmalar ve yargılama girişimleri gündeme geldi. Şah da bu dönemde gözaltına alınarak hakkında yürütülen soruşturmayla kamuoyunun dikkatini çekti.

Eylül–Ekim 2002: Yargılama

Şah hakkında özel bir güvenlik mahkemesinde dava açıldı. İlk yargılama sonucunda 20 yıl hapis cezasına hükmedildiği, daha sonra yargılama sürecinin yenilendiği ve ölüm cezası verildiği dönemin basınında bildirildi.

20 Nisan 2004: İnfaz

Abdullah Şah, Kabil’de infaz edildi. Böylece Afganistan’da Taliban yönetiminin devrilmesinden sonraki ilk bilinen adli infaz gerçekleşmiş oldu.

Bu kronoloji, olayların ana hatlarını ortaya koyuyor. Ancak her suçlamanın kesin tarihini ve bütün mağdurların kimliklerini belirlemek için daha kapsamlı adli belgelere ihtiyaç bulunuyor.

Uluslararası Af Örgütü Neden İtiraz Etti?

Abdullah Şah’ın idamı, uluslararası kamuoyunda yalnızca ölüm cezası nedeniyle değil, yargılama sürecindeki eksiklikler nedeniyle de tartışıldı.

Uluslararası Af Örgütü, 26 Nisan 2004 tarihli açıklamasında Şah’ın davasında ciddi adil yargılanma sorunları bulunduğunu belirtti.

Kuruluşa göre Şah’ın savunma avukatı yoktu. Dava, halka açık olmayan özel bir mahkemede görülmüştü. Dosyada önemli yer tuttuğu bildirilen yazılı şikâyetlerdeki tanıkların çapraz sorgulanması da mümkün olmamıştı.

Şah ayrıca gözaltında işkence gördüğünü ve kendisine zorla itiraf imzalatıldığını ileri sürmüştü. Bu iddialar, davanın güvenilirliği konusundaki endişeleri artırdı.

Uluslararası Af Örgütü, Şah’ın infazının güçlü siyasi aktörlerin insan hakları ihlalleri hakkında bilgi sahibi olabilecek bir kişiyi susturma girişimi olabileceğinden de kaygı duydu.

Bu tartışmanın önemi açık bir şekilde görülmektedir. Bir sanığın ağır suçlarla itham edilmesi, adil yargılanma hakkını ortadan kaldırmaz. Cinayet ve işkence gibi suçlarla mücadele etmek kadar, bu suçları araştıran mahkemelerin bağımsız ve güvenilir olması da gerekir.

Abdullah Şah Ne Zaman İdam Edildi?

Abdullah Şah, Nisan 2004’te Kabil’de idam edildi. Uluslararası Af Örgütü infazı yaklaşık 20 Nisan 2004 olarak kaydetti ve bunu Taliban yönetiminin devrilmesinden sonra ülkede bilinen ilk adli infaz olarak duyurdu.

İnfazın kamuoyuna yansıması, Afganistan’ın yeni yönetiminin hukuk sistemi ve ölüm cezası uygulaması hakkındaki tartışmaları yeniden alevlendirdi.

Şah’ın davası, savaş sırasında yaşanan ağır ihlallerin cezasız kalmaması gerektiğini savunanlar açısından önemli bir gelişmeydi. Öte yandan, yargılamadaki usul eksiklikleri nedeniyle ölüm cezasının uygulanmasına karşı çıkanlar da vardı.

Dolayısıyla bu dosyayı yalnızca “suçlu yakalandı ve cezasını aldı” şeklinde özetlemek, dönemin hukuki ve siyasi koşullarını gözden kaçırır.

Psikolojik Açıdan Abdullah Şah

Abdullah Şah hakkında kamuya açık, güvenilir bir klinik psikiyatrik değerlendirme bulunmadan kişilik bozukluğu veya psikopati tanısı koymak doğru olmaz.

Bununla birlikte, kendisine atfedilen davranışlar suç davranışı bakımından incelenebilir. Tanık anlatımlarında para elde etmek için şiddete başvurma, sivilleri tehdit etme ve silahlı gücü kişisel çıkar için kullanma iddiaları öne çıkıyordu.

Bu tür davranışlar, kişinin içinde bulunduğu güç ilişkileri ve çatışma ortamından bağımsız ele alınmamalı. Silahlı grupların yerel otoriteyi ele geçirdiği ve hukuki denetimin zayıfladığı dönemlerde şiddet, yalnızca bireysel tercihlerle değil, bu eylemlere imkân veren koşullarla da bağlantılıdır.

Ancak savaş ortamı, bireysel sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Şah’a yöneltilen suçlamaların esas önemi de silahlı gücün sivillere karşı nasıl kullanıldığı sorusunda yatıyor.

Film ve Sanat Çalışmaları: Zardad’s Dog

Abdullah Şah’ın adı, aynı zamanda Zardad’s Dog adlı bir sanat videosuyla da ilişkilendiriliyor.

Sanatçılar Langlands ve Bell tarafından hazırlanan çalışma, Şah’ın 2002’deki duruşmasından görüntüler içeriyordu. Eser, Afganistan’daki şiddetin ve yargılama sürecinin uluslararası izleyicilere aktarılması bakımından dikkat çekti.

Çalışmanın sergilenmesi, Faryadi Sarwar Zardad’ın İngiltere’deki davasıyla bağlantılı hukuki kaygılar nedeniyle ertelendi ve 2005’te Tate Britain’da gösterildi.

Bu çalışma, Abdullah Şah’ın hayatını anlatan geleneksel bir biyografik film veya televizyon dizisi değil. Daha çok yargılama, tanıklık ve savaş suçlarının hafızası üzerine kurulmuş bir sanat projesi olarak değerlendirilmeli.

Kitaplar

Abdullah Shah hakkında doğrudan kendisini konu alan ve bibliyografik bilgileri güvenilir biçimde doğrulanabilen müstakil bir biyografi kitabı tespit edilememiştir.

Bununla birlikte, Shah’ın faaliyet gösterdiği dönemi ve Afganistan’daki silahlı grupların sivillere yönelik ihlallerini anlamak için insan hakları raporları ve dönemin gazetecilik çalışmaları önemli kaynaklardır.

Özellikle şu kaynaklar dosyanın araştırılması açısından öne çıkar:

• Amnesty International - Afghanistan: “First execution since fall of Taliban” (2004): Shah’ın yargılanması, ölüm cezası ve adil yargılanma standartlarına ilişkin eleştirileri içerir.
• The Washington Post - “Conviction of a Brutal Killer Leaves Afghan Justice on Trial” (2002): Shah hakkındaki suçlamaları, tanık anlatımlarını ve mahkeme sürecindeki tartışmaları aktarır.
• Birleşmiş Milletler özel raportörlerinin raporları: Shah’ın davası ve gözaltında işkence gördüğü yönündeki iddialara ilişkin uluslararası kaygıları belgelendirir.

Bu kaynaklar, Shah hakkında tek başına bir biyografi oluşturmaktan ziyade olayların tarihsel ve hukuki bağlamını anlamaya yardımcı olur.

Abdullah Şah Dosyası Neden Önemli?

Abdullah Şah vakası, Afganistan’daki iç savaş döneminde sivillerin karşı karşıya kaldığı tehlikeleri anlamak açısından önemli bir örnek.

Hakkındaki tanıklıklar, silahlı komutanların kontrol noktalarını ekonomik kazanç sağlamak ve insanları baskı altında tutmak için kullandığı iddialarını ortaya koyuyor. Cinayet ve kaçırma suçlamaları ise bu gücün nasıl ölümcül sonuçlara yol açabildiğini gösteriyor.

Bununla birlikte, dosyanın ikinci bir yönü daha var: adaletin yalnızca cezalandırmaktan ibaret olmaması. 

Bir ülkede savaş sırasında işlenen suçların soruşturulması, mağdurların dinlenmesi ve sorumluların yargılanması elbette önemli. Ancak mahkemelerin delilleri dikkatle incelemesi, sanıklara savunma hakkı tanıması ve kararlarını bağımsız biçimde vermesi de aynı derecede gerekli. 

Abdullah Şah’ın davası, bu iki meselenin birbiriyle çelişmek zorunda olmadığını hatırlatıyor. Ağır suçların cezasız kalmaması ile adil yargılanma güvencelerinin korunması, güvenilir bir hukuk sisteminin birbirini tamamlayan parçalarıdır.

Kaynaklar

• Amnesty International (26 Nisan 2004): Afghanistan: “First execution since fall of Taliban”

• The Washington Post (22 Ekim 2002): Conviction of a Brutal Killer Leaves Afghan Justice on Trial

• Birleşmiş Milletler, İnsan Hakları Komisyonu: Report on allegations concerning Abdullah Shah and fair-trial concerns

• U.S. Department of State: Afghanistan — Country Reports on Human Rights Practices for 2004

• The Guardian (19 Temmuz 2005): UK court convicts Afghan warlord

• Langlands & Bell / Tate: Zardad’s Dog adlı sanat çalışmasına ilişkin sergi ve çalışma kayıtları.